در نیمسال تحصیلی آینده درس جامعه شناسی هنرها و ادبیات برای دوره کارشناسی را ارائه می کنم. سال ها پیش (سال های ۱۳۷۰ تا ۷۵) این درس را در دانشگاه تربیت معلم و دانشگاه الزهرا و مازندران داده بودم. درس شیرین و بسیار زنده ای است. البته در گذشته هدف درس جامعه شناسی در ادبیات یا اجتماعیات در ادبیات بود. اکنون این عنوان درس تغییر کرده است. خیلی شوق و ذوق برای ارائه این درس دارم. امیدوارم دانشجویان هم به آن علاقه داشته باشند. دانشجویانی که این درس را سابقا با من گذرانده اند اغلب با نیکی از آن یاد می کنند. حال ببینید درس باید چقدر جذاب باشد که دانشجو را خوش آید.

در اینجا شرح درس و کتابشناسی مختصری در زمینه جامعه شناسی هنرها و ادبیات می گذارم. امیدورام دوستانی که این درس را می گیرند از هم اکنون خودشان را برای این درس آماده کنند. صادقانه بگویم چون مدت ها از این درس فاصله داشتم ناگزیرم یک دور تمام منابع را مرور کنم. در این زمینه چند مقاله هم تا بحال نوشته و منتشر کرده ام. از مهر ماه به بعد بتدریج آن مقالات را در وبلاگم می گذارم. سعی می کنم تا آن زمان مطالب تازه ای نیز آماده کنم.

تعریف درس: این درس به میزان دو واحد دروس انتخابی برای دانشجویان علوم اجتماعی در گرایش های مختلف طراحی شده است و در مدت 16 جلسه در طول یک نیم سال تحصیلی تدریس می شود. این شرح درس متناسب با مشخصات مذکور تنظیم شده است.

هدف های درس: این درس دو هدف کلی زیر را دنبال می کند و مباحث و فعالیت های کلاس و درس برای تحقق ان دو هدف طراحی شده است:

· آشنا ساختن دانشجویان با ابعاد اجتماعی هنرها و ابعاد از طریق بررسی بینش ها و روش های جامعه شناختی و دیدگاه های رایج در علوم اجتماعی در زمینه شناخت و تحلیل هنرها و ادبیات،

· آشنا و توانمند ساختن دانشجویان برای کاربست بینش ها و روش های جامعه شناختی و دیدگاه های رایج در علوم اجتماعی در زمینه شناخت و تحلیل هنرها و ادبیات ایرانی و رایج در ایران معاصر.

رویکرد کلی درس:

از آنجا که مباحث و ابعاد اجتماعی هنرها و ادبیات در رشته های مختلف جامعه شناسی، انسان شناسی، تاریخ هنر، روان شناسی، زیبایی شناسی و نقد هنری، مطالعات فرهنگی و فلسفه بحث و بررسی می شود، ما در این درس بجای رویکرد خاص و محض جامعه شناختی از رویکرد بین رشته ای برای تحقق هدف های درس استفاده می کنیم. در این رویکرد نه تنها ادبیات و هنرهای کلاسیک و والا بلکه ادبیات و هنرهای عامه پسند، تجاری و قومی مورد توجه قرار می گیرد.

فعالیت های کلاس و ارزیابی:

· حضور و شرکت فعال در کلیه درس ها الزامی است و به ازاء هر جلسه غیبت غیر موجه از امتیازات نهایی دانشجو کسر می شود و بیش از چهار جلسه غیبت، حذف می گردد.

· هر دانشجو باید یک گزارش نقد و معرفی کتاب یا یک اثر و فعالیت هنری از فهرست کتاب ها و موضوعات مزتبط با درس ارائه کند.

· هر دانشجو باید یک تحقیق در زمینه جامعه شناسی هنر و ادبیات با توجه به محورهای درس که در این شرح درس آمده است تا پایان نیمسال تحصیلی ارائه نماید.

· دانشجویان باید کلیه کارنوشت ها و گزارش های تحقیق شان را در وبلاگ گروهی و اختصاصی کلاس با عنوان "جامعه، هنر و ادبیات" قرار دهند.

شیوه ارزیابی کلاس

ارزیابی فعالیت آموزشی و پژوهشی دانشجویان در این کلاس بر اساس معیارهای زیر انجام می گیرد:

· ارائه گزارش تحقیق و نقد کتاب در کلاس، حضور فعال، منظم و بدون غیبت 2 نمره و در ازاء هر جلسه غیبت از این امتیاز کسر می شود.

· نقد و معرفی کتاب یا یک اثر هنری مثل فیلم، نمایشگاه هنری و غیره 2 نمره.

· گزارش تحقیق در زمینه جامعه شناسی هنر و ادبیات 6 نمره.

· امتحان کتبی10 نمره.

شرح کلی درس به تفکیک جلسات

جلسه اول:

آشنايي با استاد درس، سوابق علمي، آموزشي، و علايق فرهنگي و اجتماعي او.

· آشنايي با دانشجويان و تجارب، دانش، نگرش ها و علايق آنها در زمينه رفاه اجتماعي به منظور زمينه يابي آنها.

· معرفي و آشنايي اجمالي و كلي با اهداف، قلمرو، موضوعات، اهميت و ابعاد مختلف درس.

· آشنايي با نحوه ارائه مباحث كلاس، توضيح فعاليت هاي آموزشي و پژوهشي دانشجويان، بيان شيوه ارزيابي فعاليت ها.

· آشنايي و معرفي منابع اصلي، منابع كمك آموزشي و پژوهشي

· معرفي و بحث درباره موضوعات و محورهاي فعاليت پژوهشي دانشجويان.

جلسه دوم:

بررسی نظری تاریخچه، اهمیت، قلمرو و کاربردهای جامعه شناسی هنرها و ادبیات در سطح کلی و جهانی
بررسی اهمیت، قلمرو و کاربردهای جامعه شناسی هنرها و ادبیات در ایران
جلسه سوم:

· بررسی مسائل نظری، نحله ها و پارادایم ها در جامعه شناسی هنرها و ادبیات

جلسه چهارم:

بررسی مسائل جامعه شناسی ادبیات کلاسیک فارسی
جلسه پنجم:

بررسی جامعه شناسی ادبیات معاصر فارسی
جلسه ششم:

بررسی جامعه شناسی رمان
جلسه هفتم:

بررسی جامعه شناسی شعر
جلسه هشتم:

بررسی جامعه شناسی سینما و فیلم
جلسه نهم:

بررسی جامعه شناسی عکاسی
جلسه دهم:

بررسی جامعه شناسی موسیقی
جلسه یازدهم:

بررسی جامعه شناسی نقاشی

جلسه دوازدهم:

بررسی جامعه شناسی هنرهای عامه پسند

جلسه سیزدهم:

بررسی جامعه شناسی سازمان های هنری و ادبی

جلسه چهاردهم:

بررسی جامعه شناسی هنرمندان و مولدان هنر

جلسه پانزدهم:

بررسی مخاطبان و مصرف کنندگان هنرها

جلسه شانزدهم:

بررسی جامعه شناسی هنرهای قومی

منابع اصلی

شيروانلو، فيروز , 1355 . گستره و محدوده ي جامعه شناسي هنر و ادبيات. تهران: توس.
راودراد، اعظم 1382 . نظريه هاي جامعه شناسي هنر و ادبيات. تهران: دانشگاه تهران.
روح الاميني، محمود 1375. نمودهاي فرهنگي و اجتماعي در ادبيات فارسي . تهران: آگاه .
هاورز، آرنولد 1372. تاريخ اجتماعي هنر. تهران: چاپخش.
آریان پور ، یحیی. 1380. جامعه شناسی هنر. نشر گستره
بوریو، پیر. 1385 عکاسی یک هنر میان مایه. ترجمه حسن چاوشیان. تهران: نی
ترابي، علي اكبر 1376. جامعه شناسي ادبيات فارسي (جامعه شناسي در ادبيات ). تهران: فروغ آزادي

برخی کتاب های حوزه جامعه شناسی هنر و ادبیات به زبان فارسی

جمعی از نویسندگان,1377. درآمدي بر جامعه شناسي ادبيات ، مجموعه مقالات. تهران: نقش جهان.
لونتال، لئو. 1386. رویکرد انتقادی در جامعه شناسی ادبیات. ترجمه دکتر محمد رضا شادرو. تهران: نشر نی.
ترابي، علي اكبر 1376. جامعه شناسي ادبيات فارسي (جامعه شناسي در ادبيات ). تهران: فروغ آزادي.
اسكارپيت ، روبرت 1374. جامعه شناسي ادبيات. ترجمه: مرتضی کتبی. تهران: سازمان سمت.
گلدمن ، لوسين 1371 . جامعه شناسي ادبيات (دفاع از جامعه شناسي رمان ) تهران: هوش و ابتكار.
سليم ، غلامرضا 1377 . جامعه شناسي ادبيات يا اجتماعيات در ادب فارسي. تهران: توس.
ستوده ، هدایت الله و شهبازی مظفرالدین 1378 جامعه شناسی در ادبیات فارسی. تهران: آوای نور.
شيروانلو، فيروز , 1355 . گستره و محدوده ي جامعه شناسي هنر و ادبيات. تهران: توس.
ترابي ، علي اكبر 1370. جامعه شناسي و ادبيات : شعر نو هنري در پيوند با تكامل اجتماعي. تبريز : نوبل.
مصباحي پور ايرانيان ، جمشيد 1358. واقعيت اجتماعي و جهان داستان : جامعه شناسي هنر و ادبيات. تهران : اميركبير .
عصام ، معصومه 1353. جامعه شناسي در ادبيات. تهران: دانشگاه تهران.
شوكينگ ، لوين لودويگ 1373 . جامعه شناسي ذوق ادبي. تهران: توس.
راودراد، اعظم 1382 . نظريه هاي جامعه شناسي هنر و ادبيات. تهران: دانشگاه تهران.
پورافكاري، نصرالله 1354. جامعه شناسي عوام . اصفهان. بی نام.
مسكوب، شاهرخ 1373. داستان ادبيات و سرگذشت اجتماع. تهران: فرزان.
كاتوزيان ، محمد علي همايون 1374 چهارده مقاله در ادبيات ، اجتماع ، فلسفه و اقتصاد.تهران: نشر مركز.
روح الاميني، محمود 1375. نمودهاي فرهنگي و اجتماعي در ادبيات فارسي . تهران: آگاه .
لوكاچ، جورج جامعه شناسي رمان : بالزاك ، زولا، استندال. تهران: تجربه.
فردوسي، حميدرضا 1376. پست مدرنيزم و نشانه شناسي درادبيات داستاني . تهران: نشر سياوش.
پوينده ، محمد جعفر 1376. جامعه ، فرهنگ ، ادبيات. تهران نشر چشمه.
حقوقي ، محمد 1377. مروري بر تاريخ ادب و ادبيات امروز ايران. تهران: نشر قطره .
دفتر پژوهشها و برنامه ريزي فرهنگي 365 . سيماي جنگ در آثار كودكان و نوجوانان.. وزارت ارشاد اسلامي.
فلاح ، غلام فاروق. 1374. موج اجتماعي سبك هندي بررسي برخي از انديشه هاي اجتماعي در شعر مكتب هندي:. مشهد: ترانه.
هاورز، آرنولد 1372. تاريخ اجتماعي هنر. تهران: چاپخش.
ولك، رنه .1373. نظريه ادبيات. تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي.
سليم ، غلامرضا 1347. تعاون در متون ادبيات فارسي، شامل قطعات برگزيده نثر مربوط به تعاون. تهران : انتشارات دانشگاه تهران.
ترابي، علي اكبر 1370. جامعه شناسي و ادبيات: شعر نو هنري در پيوند با تكامل اجتماعي.. تبريز: نوبل.
نجفي، ابوالحسن 1356 . وظيفه ادبيات، مجموعه مقالات. تهران: كتاب زمان.
استعلامي، محمد 1356. بررسي ادبيات امروز ايران.. تهران: امير كبير.
محمدزاده صديق 1356. مسايل ادبيات ديرين ايران. تهران: نوپا.
زرافا، ميشل 1368. ادبيات داستاني رمان و واقعيت اجتماعي تهران: آگه.
سارتر، ژان پل 1356. ادبيات چيست؟ تهران: زمان.
يزداني، زينب 1378. زن در شعر فارسي (ديروز - امروز). تهران: فردوس.
مهويزاني، الهام 1376. آينه ها: نقد و بررسي ادبيات امروز ايران. تهران: روشنگران.
يزدانجو، پيام. 1381. به سوي پسامدرن : پساساختارگرايي در مطالعات ادبي. تهران: مركز.
اسكولز، رابرت 1379. درآمدي بر ساختارگرايي در ادبيات. تهران : آگاه
ديويس، توني 1378 اومانيسم. تهران: نشر مركز.
يزدانجو، پيام. 1381. ادبيات پسامدرن. تهران: مركز.
زكريايي ، محمدعلي درآمدي بر جامعه شناسي هنر از ديدگاه دكتر علي شريعتي. تهران: موسسه انتشارات آذريون
آريان پور، اميرحسين 1354. اجمالي از جامعه شناسي هنر . تهران: دانشكده هنرهاي زيبا
آريان پور، اميرحسين 1351. ايب سن آشوب گراي (كاوشي در زمينه جامعه شناسي هنري). تهران: سپهر.
رافائل، ماكس. 1379. سه پژوهش در جامعه شناسي هنر: پرودون ، ماركس ، پيكاسو. تهران: آگاه.
دووينيو، ژان. 1379. جامعه شناسي هنر . تهران: نشر مركز.
آشتياني ، منوچهر 1345 .درآمدي به جامعه شناسي معرفتي (شناختها). تهران: طهوري.
هميلتون، پيتر. 1380. شناخت و ساختار اجتماعي : درآمدي به مباحث جامعه شناسي شناخت. تهران: نشر مركز.
آشتياني، منوچهر 1383.جامعه شناسي شناخت: مقدمات و كليات. تهران: نشر قطره.
آشتياني، منوچهر 1383. ماكس وبر و جامعه شناسي شناخت. تهران: نشر قطره
رنجبر، احمد. اجتماعیات در ادبیان فارسی..
رید، هربرت 1352 هنرو اجتماع. ترجمه سروش حبیبی. تهران: انتشارات امیر کبیر.
سیلایف، نیکلای. 1352. زیبایی شناسی نوین. ترجمه مهدی پرتوی. تهران: نشر سیمرغ.
دریموف، آناتولی 1352. زیبایی شناسی نوین. ترجمه مهدی پرتوی. نشر سیمرغ.
ذکریایی، محمد 1378. درآمدی برجامعه شناسی هنر . تهران: انتشارات آذریون.
بوریو، پیر. 1385 عکاسی یک هنر میان مایه. ترجمه حسن چاوشیان. تهران: نی.
عبادیان، محمود 1377. زیبایی شناسی و مدیریت آموزش هنری. وزارت فرهنگ و اراشاد اسلامی.
مختاباد، سید مصطفی 1376. مدیریت و توسعه تئاتر ایران. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
ولف، جانت 1367 . تولید اجتماعی هنر. ترجمه نیره توکلی. نشرمرکز .
یگانه – سیروس. 1377. جامعه شناسی هنر ومدیریت هنری. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
برگر، جان. 1377. درباره نگریستن . فیروزه مهاجر. تهران: انتشارات آگاه.
آریان پور ، یحیی. 1380. جامعه شناسی هنر. نشر گستره

+ نوشته شده در یکشنبه 14 مرداد1386ساعت 9:26 بعد از ظهر توسط نعمت‌الله فاضلی