متنی که ملاحظه می نمایید بازنویسی بخشی از گفتگویی است که همکار عزیزم جناب آقای دکتر کرمی با نگارنده انجام دادند و قرار است در ماهنامه حور مجله تخصصی مطالعات زنان منتشر شود.

1- خانواده چند مکانی:

چند مکانی شدن و کاهش اهمیت خانه یکی از تحولات مهم خانواده در ایران معاصر است. این نکته ای است که کمتر توجه محققان خانواده به آن جلب شده است اگرچه اهمیت بسیاری در این زمینه دارد. یکی از ویژگی‌های خانواده زیستن زیر یک سقف است. یعنی مکان برای تشکیل خانواده عامل تعیین‌کننده‌ای است. یکی از اتفاقاتی که در چند دهه اخیر افتاده این است که مفهوم خانه و مکان برای خانواده دگرگون شده. یعنی اشکال گسترده‌ای از خانواده‌های هسته‌ای و گسترده می‌بینیم که زیر یک سقف زندگی نمی‌کنند  یا به صورت فصلی و گذرا با هم هستند. مثلاً خانواده‌هایی را داریم که زن و فرزندان در روستا هستند و مرد در شهر مشغول کار است. یا خانواده‌هایی داریم که زن و فرزندان در خارج از کشور و مرد در داخل کشور است و برعکس.

که البته این اتفاق فقط در مورد زن و شوهر نیست بلکه در مورد فرزندان هم رخ داده است. چون امروزه می‌بینیم که فرزندان و حتی دختران ازدواج نکرده از پدر و مادر جدا می‌شوند و برای تحصیل یا کار به جاهای دیگر می‌روند. در اینگونه خانواده ها می‌بینیم که مفهوم خانواده هسته‌ای تغییر نکرده اما یک بعد آن که زندگی در یک مکان است، تغییر کرده و دیگر خانه معیار خانواده نیست و همین تغییر معنا باعث شکل‌گیری خانواده‌های جدید شده که تا حدودی عمومیت هم پیدا کرده اند. این تغییر برای خانواده پیامدهایی را هم ایجاد کرده و باعث دگرگونی مناسبات، معنا و مسیر زندگی شده که در عین حال با  معانی موجود در جوامع اروپایی متفاوت است. مثلاً دختر خانواده در ایران با اینکه از خانواده جدا می‌شود و مثلاً برای تحصیل به یک شهر یا کشور دیگر می‌رود، اما دائماً به وسیله تلفن، موبایل، ایمیل با خانواده ارتباط دارد. این ارتباط نه تنها از نظر عاطفی مناسبات گرم بین اعضای خانواده را تولید می کند بلکه اشکال گوناگونی از حمایت ها، مبادله ها، و مناسبات بین اعضای خانواده را ایجاد می کند. البته گرمای حاصل از مناسبات عاطفی خانواده که از طرق دیدار چهره به چهره و بدنی است در این روش کاهش پیدا می‌کند و بخش مهمی از کارکرد خانواده که از طریق تماس فیزیکی مثل مهمانی‌ها در خانواده‌های وابسته به مکان به دست می‌آمد کم‌رنگ می‌شود. این فاصله جغرافیایی فرصت شکل دادن مناسبات جدید میان افراد خانواده را از بین می‌برد و فرزندان برای تامین نیازهای عاطفی و اجتماعی خود بیشتر به شبکه‌های دوستی روی می‌آورند. 2- خانواده فردگرا:توسعه ارزش های فردی و فردگرایی در جامعه معاصر ایران امری است که بسیاری از محققان به آن اشاره کرده اند.  منظور از فردگرایی این است که افراد بجای اولویت دادن به خواست ها و علایق جمعی، سنتی وخانوادگی به ارزشها و خواست های فردی خود اولویت می دهند. فردگرایی باعث ظهور خانواده فردگرا در ایران شده است. این فردگرایی را به اشکال مختلف می توان مشاهده کرد.  در گذشته و مطابق سنت خانواده ایرانی بر اساس مجموعه‌ای از آیین‌ها، رسوم و الگوهای فرهنگی ساخت‌یافته در چارچوب خانه و خانواده بود. مثلاً نوروز به عنوان یک الگو بسیار با خانواده سروکار داشت. مثلاً به هنگام تحویل سال و خواندن دعا باید همه اعضای حضور می‌داشتند و یا دید و بازدیدها از بستگان درجه اول شروع می‌شد و نمادهایی هم که در این آیین به کار می‌رفت همه مرتبط با فرهنگ خانه و خانواده بود. مثلا تغییر در محیط خانواده از خانه شروع می‌شد و حتی مناسبات ارتباطی مثل آشتی‌کردن‌ها اول در خانواده صورت می‌گرفت. همین را هم ما در مورد عاشورا داریم. یعنی آیین‌های عاشورا به اشکال گوناگونی با خانواده ایرانی ربط دارد. مثلا نذورات عمدتاً خانوادگی هستند؛ یا هیئت‌ها و دسته‌جات هم خانواده‌محور بودند. اما اتفاقی که اکنون رخ می دهد این است که آیین‌ها جنبه فردی پیدا می‌کنند و چیزهایی در حال به وجود آمدن هستند که دیگر در اطراف خانواده نیستند. در نتیجه خانواده جدید ایرانی در حال شکل‌گیری است که دیگر آیینی و مناسکی نیست بلکه فردگراست. جشن