یک اثر هنری

مقاله ای که ملاحظه می فرمایید در سال 1374 در فصلنامه علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی شماره شش و هفت منتشر شده است. آن سال ها درس جامعه شناسی هنر و ادبیات می دادم و منابع آموزشی اندکی در این زمینه وجود داشت. برای آشنایی بیشتر خودم با این حوزه از جامعه شناسی این مقاله را تالیف کردم. از آن روز تاکنون منابع بسیار ارزشمند و تخصصی به زبان فارسی در زمینه جامعه شناسی هنر و ادبیات منتشر شده است. با وجود این گمان می کنم این مقاله همچنان به مثابه یک متن مقدماتی برای دانشجویان این رشته مفید باشد هر چند کاستی های فراوانی دارد. لازم است از دانشجوی عزیزم خانم مهتا نوروزی که تایپ این مقاله را انجام داند و آن را برای انتشار در اینجا آماده ساختند صمیمانه تشکر کنم.

جامعه شناسی هنر و ادبیات شاخه ای از علم جامعه شناسی است که ساخت و کار کرد
اجتماعی هنر و ادبیات ورابطه ی میان جامعه و هنر و قوانین حاکم بر آنها را بررسی می کند.این شاخه ی علمی در ایران بسیار نوپاست.در مقاله ی حاضر تلاش نویسنده آن است تا به نحومجمل ومختصر موضوع - هدف – تاریخچه – نظریه ها – رهیافت های جامعه شناختی وانواع بررسی های آن را توضیح دهد و کتاب های جامعه شناسی هنر و ادبیات را که به زبان فارسی منتشر شده اند معرفی کند.مقاله در پنج بخش سامان یافته است: بخش نخست به تعریف ومسائل و موضوعات جامعه شناسی هنر وادبیات اختصاص دارد و در بخش دوم تاریخ جامعه شناسی هنر و ادبیات از قرن هجدهم تا امروز و درسبخش سوم رهیافت های اصلی در نظریه های جامعه شناسی هنر وادبیات در چهار رهیافت : 1-علیت معرفتی 2-علیت اجتماعی 3-علیت متقابل و 4-رهیافت ارتباطی-نمادی توضیح داده شده است.بخش چهارم مقاله انواع تحقیقات در زمینه ی جامعه شناسی هنر و ادبیات را در بر دارد و آخرین بخش آن نیز به کتابشناسی جامعه سناسی هنر و ادبیات اختصاص دارد که مشخصات کتابهای فارسی در زمینه ی جامعه شناسی هنر وادبیات که تا سال 1374 انتشار یافته اند در آن آمده است.مقدمهیکی از خصیصه های فرهنگی قرن بیستم رشد علوم اجتماعی و توسعه ی بینش جامعه شناختی (sociological imagination) این بینش را توسعه می دهد.تفسیر جامعه شناختی دستاورد های فرهنگی یکی از ابعاد نفوذ بینش جامعه شناختی در روزگار ماست و همان طور که آرنولد هاوزر گوشزد می کند "این روزگار همیشه نبوده است و برای همیشه هم ادامه نخواهد یافت و نتایج و رهاوردهای آن نیز آخرین کلامها نخواهد بود."(هاوزر 14:1363) تا پیش از آنکه روزگار دانش جامعه شناختی سپری شود بهترین کاری که می توان کرد درک کامل بینش جامعه شناختی در حیطه ی دستاورد های فرهنگی و کسب خود آگاهی نسبت به آن است. بینش جامعه شناختی به ما کمک می کند تا به نحو بهتری آثار هنری و فرهنگی را بشناسیم تفسیری عملی و کاربردی از این آثار به دست آوریم و به بهترین وجه از آثار هنری برای حل مسائل و بحران های انسان امروزی استفاده کنیم.رشته های مختلف جامعه شناسی مانند جامعه شناسی دین – جامعه شناسی فلسفه – جامعه شناسی علم و جامعه شناسی هنر محصول تاملات جامعه شتاسانه ی انسان قرن بیستم در حوزه ی فرهنگ است که هر کدام از آن ها به صورت یک نظام علمی با موضوع –هدف و روشهای خاص آن شناخته شده اند و مجموعه ی آن ها نظام علمی گسترده تری به نام جامعه شناسی فرهنگ ((sociology of culture را تشکیل می دهد. در این مقاله یکی از زیر مجموعه های جامعه شناسی فرهنگ یعنی جامعه شناسی هنر و ادبیات و به تعبیر دقیقتر جامعه شناسی هنر (sociology of art)را توضیح می دهیم.اگرچه بیش از چند دهه از عمر جامعه شناسی هنر وادبیات در جهان می گذرد و صد ها کتاب یاهزاران مقاله در این زمینه منتشر شده لیکن متآسفانه تعداد اندکی کتاب یا مقاله در این زمینه به زبان فارسی تآلیف یا ترجمه شده است و این شاخه ی علمی هنوز در ایران مانند دیگر شاخه های جامعه شناسی توسعه نیافته است و سالهای طفولیت خود را سپری می کند . لذا اصول – مبانی – روش و مسائل آن هنوز به درستی توضیح داده نشده است . از این رو در این نوشتار به طور مختصر مطالب زیر را بررسی می کنیم : _موضوع و هدف جامعه شناسی هنر و ادبیات_تاریخچه ی جامعه شناسی هنر و ادبیات _رهیافت های جامعه شناختی هنر و ادبیات_انواع بررسیها در جامعه شناسی هنر و ادبیات _کتابشناسی جامعه شناسی هنر و ادبیات1. موضوع و هدف جامعه شناسی هنر و ادبیاتجامعه شناسی به عنوان یکی از رشته های